 |
|

|
Ege havzası medeniyetimizin başlangıcı M.Ö.4000-3000 yıllarına iner.Bu süre
içinde havzada GİRİT-MORA-İYONYA ve ADALAR Medeniyetleri
görülür.Giritlilerin medeniyetine, Mora'ya yerleşen Akalar son vermiştir.
Akaların Mora medeniyetini de Yunanistana kuzeyden giren Dor'lar
yıkmışlardır.
Küçük Asya Tarihi adlı eserin yazarı Sari Teksiye Teosu M.Ö. 2000 yıllarında
Akalardan kaçan Giritliler tarafından kurulmuş olan Karya'lıların bir şehri
olarak gösterir.M.Ö. 1190 yıllarında Darların önünden kaçan Akalar ve bazı
Yunan kavimleri Batı Anadolu sahillerine göçmeye başladılar .İlk kafile
Atamas'ın başkanlığında Teos'a çıktı ve çok iyi karşılandı. Bu iyi kabul
duyulunca Apeküs komutasında ikinci büyük kafile geldi.Yerlileri azınlıkta
kalan Teos böylece bir karya şehri olmaktan çıktı ve İYON şehri oldu.
|
BÜYÜK DÜNYA TARİHİ adlı eserin yazın Jak Pirenni'ye göre Teos en parlak
devrini M.Ö.900 yıllarında Asurluların tesis ettiği barış döneminde yaşadı.
Bu dönemde Teos, Millet, Piriyene, Efes, Sisam, Kolofon, Kalaomen, Eritre,
birleşerek bir İyon fedarasyonu kurdular. Bu federasyon maden işlemede,
Deniz ve kara ticaretinde ve bankacılıkta dünyaca ün aldı.
Heredot Tarihine göre M.Ö.546 da Persler, Lidya'yı yıkınca lyonya, Persler'e
karşı savunma durumunda kaldı, iyon ittifakına Teos. 17 gemi ve asker
vererek katıldı. (O vakit bu birliği Paçalıların 3 gemi verebildiği
düşünülürse, Teos'un gücü daha iyi anlaşılır.)
 |

|
Pers savaşlarından sonra Atina safında Attik-Delos Deniz Birliğine
katılan Teos, ikinci Peleponnes savaşlarında Atina'nın Sicilya felaketi
üzerine Ispartalıların Zoru ve Tsaferin (Seferihisar) papası Takes'in
aracılığıyla İsparta hakimiyetini tanımış ve Atinalıların kara tarafına
yaptırmış olduğu surların yıkılmasına ses çıkarmamıştır. Bu surlar, 4 Aşırın
sonlarında şehri süsleyen mabetlerle birlikte tekrar Atinanın yardımıyla
yaptırılmıştır. Bu günkü kalıntıların çoğu ve sur izleri bu asra aittir.

Teos Tarihini araştıran Ahmet Ersoy Derlemesinde M.Ö.2.yüzyılda, Suriye
Selefkoslar Kralı Antokyüs ile Romalıların savaşında, Teos'un Selefkoslara
yardımının önlenmesi için Romalılar tarafından sıkıştırıldığını, bu sırada
Teos limanı açıklarında cerayan eden deniz savaşlarında Roma ya büyük
yardımlarda bulunarak. muftelif bir yenilgiyi önlediklerinden
bahseder.Nitekim Romalıların Anadolu'ya hakimiyetinden sonra Teos bir süre
Bergama Krallarına bağlı kalmıştır. Teos Hıristiyanlığı ilk kabul eden
şehirlerdendir.İzmir'e bağlı olarak bir ara Teos'a Beş Aziz birden oturmuş
ve burası etkin bir din merkezi haline getirmişlerdir.
M.Ö.17.yılında Roma İmparatoru Tiberyus'un devrinde Ege'de şiddetli
depremler başladı. Bu depremler aralıklı olarak iki yüzyıl kadar sürdü.
Bütün Ege şehirleri yardımlaşarak yıkılanları tamiri, yaralıları sarmaya
çalıştılar ise de deprem üstün geldi.Şehirler yıkıldı,ahali deprem bölgesini
terke mecbur kaldı.işte Teos bu suretle harabe haline geldi. |
Teos ilk 12 lon kentinden biridir. Burada denizcilik, ticaret, şarapçılık
.zeytinyağı üretimi ve yünlü dokumacılık gelişmiştir. Teos'un içki kapları
(seramik endüstrisi) arkaik çağda da ünlüydü.
Ticaret ve denizcilikle zengin olan Teos'u önce Lidyalı'lar, daha sonra
M.Ö.545 yılnda Mardonius komutasındaki Persler toprak tepeleri yürüterek
yaptıkları kuşatmayla bölgeyi ele geçirmişler, Teos'lular bunun üzerine
gemilerine binerek kolonileri Abdera'ya kaçmışlardır. Pers istilası
sırasında geometrici ve filozof Thales burayı lon'lularm Perslere karşı
kuracakları konfedarasyonun merkezi olarak önermiştir.
Şehir 6.yüzyılda meşhur lirik şair Anekreon'u yetiştirmiştir. P ers işgali
sırasında bu şair Atina ve Sisam saraylarında yaşamış, daha sonra yine Teos'da ölmüştür.
|
5.yüzyılda Teos ilk atom teorisini kuran Demokritos ve Petrikles'in
danışmanı sofist Protogarast'ın yurdu olmuştur.
Anadolu lon mimarisini yeniden doğuşunda Pytheos'un katkıları Hermoneges'in
yazdığı kitapla kural haline gelmiş, önce Roma daha sonra Rönasans
mimarisini etkilemiştir. Tapınakta ibadet gören Dianisos Setaminios (Baharın
ilk meyvesi ) lakabı ile tanınmaktadır, aynı zamanda bu tanrının yalnız
tiyatro ve şarap tanrısı değil verimlilikle ilgili bir tabiat tanrısı
olduğunu da belirtmektedir. Tapınaktaki Kült heykeli ayakta duran vücudu S
şeklinde kıvrım yapan Dianisos'un bir elinde Tyhros (Asa) dayalı, bir elinde
Kantharos (içki kabı) tutan bir heykeli vardır

Tapmağın yapıldığı gri yoğun kireç taşı karagöl diye bilinen taş
ocaklarından çıkarılmıştır. M.Ö 6. yüzyıldan itibaren işletilen bu
ocaklardan elde edilen gri taş Roma devrinde Roma ya kadar ihraç
edilmiştir. Piri Reisin haritasında Sığacık kalesini gösterememekteyiz. Ancak , büyük
olasılıkla Piri Reis'in önerilerine uyularak Palak Mustafa Paşa tarafından
Kanuni Sultan Süleyman'ın Rodos seferi sırasında Teos Örenyeri taşocağı
olarak kullanılarak Sığla Kalesi yapılmıştır. |
Roma devri sonunda, bizans devri başlarında Teos Piskoposu, Efes
Metropollüğüne bağlı olarak , hrıstiyan konsülüne katılmıştır.
Yine tarihi kaynaklara göre Teos içinden geçen mermer yol, bir ucundan
kilizyum denilen Urla iskelesine ve devlet hastanesinin bulunduğu adaya,
oradan da Eritre adı verilen büyük şehir bugünkü Çeşme'nin ildir Köyüne
bağlanmakta. Diğer ucundan ise Lebedos'a , Efes'e, oradan da Lidyanın
başkenti olan Şart şehrine uzanarak, Ninova ile bağlantı kurulmaktadır.
M.Ö 2 . yüzyıla ait pekçok Teos eseri Paris Müzesinden İzmir Arkeoloji
Müzesine getirilmiştir. Daha sonraki yıllara ait Roma, Bizans devri tarihi
eserleri de Fransız Profesör Robert ve Meboron tarafından incelenerek çok
kıymetli seramik parçalar , kabartmalar ve heykeller bulunmuştur.Bunların
bir kısmı yurt dışına kaçırılmış,bir kısmı da İzmir Arkeoloji müzesine
alınmıştır. |
|
|